THE PASSAGE

Δημιουργημένο από τη συλλογικότητα Open P.Arts Collective, τη Sara Fontana, τη Marleen Kuusik και τη Heleri Luuga, στο πλαίσιο του έργου P.A.I.R., το THE PASSAGE (στα εσθονικά: Kaasteelised) είναι μια πολυαισθητηριακή εγκατάσταση που προσκαλεί δύο ανθρώπους να διανύσουν μαζί μια διαδρομή σε τρία στάδια: τη γέννηση, τη συνάντηση και τη συνύπαρξη.

Η εγκατάσταση συνδυάζει ύφασμα, αφή, ήχο, κινούμενη εικόνα και αφήγηση, χωρίς να επιβάλλει έναν και μοναδικό τρόπο συμμετοχής. Οι επισκέπτες επιλέγουν πώς θα κινηθούν, τι θα αγγίξουν, πόσο χρόνο θα παραμείνουν, πόσο κοντά θα έρθουν ο ένας στον άλλον και ποιες αισθήσεις θα επιστρατεύσουν. Στον πυρήνα της βρίσκεται ένα απλό αλλά ανοιχτό ερώτημα: πώς συναντάμε έναν άλλο άνθρωπο και τι είναι αυτό που κάνει έναν τόπο να νιώθει σαν σπίτι;

Η διαδρομή ξεκινά πίσω από κόκκινες κουρτίνες, στον Κόκκινο Χώρο, τη Μήτρα. Ζεστός, με χαμηλό φωτισμό και τυλιγμένος σε μαλακά υφάσματα, ο χώρος παραπέμπει στην προστατευμένη αίσθηση της μήτρας. Διαφορετικές υφές προσκαλούν τους επισκέπτες να εξερευνήσουν τον χώρο μέσω της αφής, ενώ ακούγεται ένας χαμηλός, συνεχής χτύπος καρδιάς, δίνοντας στον χώρο έναν ήσυχο, ζωντανό παλμό. Εδώ, κάθε συμμετέχων ξεκινά κυρίως μόνος, σε μια πρώτη συνάντηση με τον εαυτό του.

Οι μπλε κουρτίνες οδηγούν στον Μπλε Χώρο, την Παρέμβαση του Κόσμου, όπου η εμπειρία αρχίζει να ανοίγεται προς τον άλλο άνθρωπο. Στο κέντρο βρίσκεται ένα υφασμάτινο διαχωριστικό με ανοίγματα και τσέπες με μικρά αντικείμενα. Οι επισκέπτες μπορούν να περάσουν το χέρι τους στην άλλη πλευρά, να ανταλλάξουν αντικείμενα, να προσφέρουν το χέρι τους, να κοιτάξουν ο ένας τον άλλον ή απλώς να παραμείνουν στη δική τους πλευρά. Δεν υπάρχει καμία υποχρέωση για αλληλεπίδραση. Μια χειρονομία μπορεί να προσφερθεί, να γίνει αποδεκτή ή να απορριφθεί. Ο χώρος γίνεται, έτσι, ένα πεδίο για την ανακάλυψη των ορίων, της περιέργειας και της συναίνεσης.

Η διαδρομή ολοκληρώνεται στον Λευκό Χώρο, τη Συνάντηση, όπου οι δύο συμμετέχοντες συναντιούνται τελικά πρόσωπο με πρόσωπο. Μια σύντομη ταινία συνδυάζει εικόνες ανθρώπων, φύσης, ζώων, φροντίδας και γέννησης, μαζί με ανθρώπους από διαφορετικά μέρη που μιλούν για το όνομά τους και για το τι σημαίνει για εκείνους «σπίτι». Μαλακά αντικείμενα και τουβλάκια προσκαλούν σε περαιτέρω εξερεύνηση, ενώ υπάρχουν και καθίσματα για όποιον θέλει να καθίσει, να κάνει μια παύση και να παραμείνει στον χώρο όσο χρειάζεται.

Στον ίδιο χώρο, οι επισκέπτες προσκαλούνται να γράψουν σε έναν καμβά ποιοι είναι και τι σημαίνει για εκείνους «σπίτι». Τα λόγια τους παραμένουν εκεί, γίνονται μέρος της εγκατάστασης και προστίθενται στα ίχνη που άφησαν πίσω τους όσοι πέρασαν από εκεί πριν από αυτούς.

Στο THE PASSAGE, η προσβασιμότητα αποτέλεσε μέρος της δημιουργικής διαδικασίας από την αρχή, επηρεάζοντας τον τρόπο με τον οποίο η εγκατάσταση σχεδιάστηκε, κατασκευάστηκε και τελικά βιώθηκε.

Οι δύο διάδρομοι της εγκατάστασης είναι διαμορφωμένοι ώστε να μπορούν να κινηθούν σε αυτούς χρήστες αναπηρικών αμαξιδίων και άλλων κινητικών βοηθημάτων, ενώ στο τέλος της διαδρομής υπάρχουν καθίσματα. Οι πληροφορίες παρουσιάζονται με σαφή τρόπο στα Εσθονικά και τα Αγγλικά, ενώ πριν από την είσοδο στην εγκατάσταση είναι διαθέσιμο ένα εισαγωγικό βίντεο στην Εσθονική Νοηματική Γλώσσα, με υπότιτλους. Το οπτικοακουστικό υλικό διαθέτει υπότιτλους, ενώ η ακουστική περιγραφή και η περιγραφική καθοδήγηση προσφέρουν επιπλέον τρόπους πρόσβασης και σύνδεσης με το έργο.

Οι επισκέπτες μπορούν να επιλέξουν μια ξενάγηση από τους ίδιους τους καλλιτέχνες. Μπορούν να κλείσουν τα μάτια τους και να γνωρίσουν τους διαφορετικούς χώρους μέσα από την προφορική περιγραφή, την αφή και τη σωματική καθοδήγηση. Στον χώρο υπάρχει, επίσης, διαθέσιμο αναπηρικό αμαξίδιο για όποιον μπορεί να χρειαστεί ή να επιθυμεί να το χρησιμοποιήσει.

Οι επιλογές αυτές δεν υπαγορεύουν έναν μοναδικό «προσβάσιμο» τρόπο εμπειρίας του έργου. Αντίθετα, διευρύνουν τις δυνατότητες με τις οποίες κάθε επισκέπτης μπορεί να το προσεγγίσει.

Δεν υπάρχει ένας σωστός τρόπος να διασχίσει κανείς το THE PASSAGE. Οι επισκέπτες αποφασίζουν πόσο θα παραμείνουν, αν θα κινηθούν μαζί ή χωριστά, αν θα αλληλεπιδράσουν ή απλώς θα παρατηρήσουν, ποιες αισθήσεις θα ενεργοποιήσουν και πότε θα κάνουν μια παύση, θα αποχωρήσουν ή θα επιστρέψουν. Εδώ, η προσβασιμότητα δεν αφορά μόνο την άρση των εμποδίων, αλλά και τη δημιουργία επιλογών και χώρου για διαφορετικούς τρόπους εμπειρίας.

Αυτή η προσέγγιση διαμόρφωσε και την ίδια τη διαδικασία δημιουργίας του έργου. Η εγκατάσταση αναπτύχθηκε μέσα από τη συνεργασία των καλλιτέχνιδων με τη Συμβουλευτική Ομάδα Εργασίας, στην οποία συμμετείχαν άτομα με αναπηρία, ειδικοί προσβασιμότητας και δημιουργοί από διαφορετικά πεδία. Η συμβολή τους επηρέασε κάθε στάδιο της διαδικασίας, από την επικοινωνία και την προσβασιμότητα έως την ίδια τη φυσική κατασκευή του χώρου. Όπως αναφέρει η Mare Kõrtsini, μέλος της ομάδας:

Μέσα από αυτή τη διαδικασία, το έργο συνέχισε να εξελίσσεται μέχρι και τα τελευταία στάδια, με αλλαγές στην κλίμακα, τα υφάσματα, τις χρωματικές αντιθέσεις, την τοποθέτηση του εξοπλισμού και την κίνηση των επισκεπτών. Η χειροποίητη ποιότητα της εγκατάστασης έγινε και αυτή μέρος της εμπειρίας, καθώς οι επισκέπτες συχνά παρατηρούσαν τις ραφές, τα σχέδια, τις κολλήσεις και τις κατασκευές που συνθέτουν το περιβάλλον.

Υπήρχε, επίσης, χώρος απλώς για να μείνει κανείς. Κάποιοι επισκέπτες παρέμειναν για αρκετή ώρα, εξερευνώντας τα υφάσματα και τα αντικείμενα, παρακολουθώντας την ταινία, παίζοντας ή καθισμένοι σιωπηλά. Άλλοι άφησαν πίσω τις δικές τους λέξεις, προσθέτοντας ένα ακόμη στρώμα σε έναν χώρο που διαμορφωνόταν διαρκώς από τους ανθρώπους που περνούσαν μέσα από αυτόν.

Ίσως το THE PASSAGE να μην αφορά τόσο έναν προορισμό, όσο όσα συμβαίνουν στη διαδρομή: τις στιγμές της αφής, της ακρόασης, της συνάντησης, της επιλογής και της αφήγησης ενός μικρού κομματιού του εαυτού μας. Μια διαδρομή που μοιραζόμαστε με έναν άλλο άνθρωπο και που αφήνει πίσω της ένα απλό ερώτημα: τι χρειάζεται για να νιώσουμε έναν τόπο ή μια συνάντηση σαν σπίτι;