MISSING FREQUENCIES

Το Missing Frequencies είναι η νέα πολυαισθητηριακή βιντεοεγκατάσταση της εικαστικού Ναυσικάς Χατζηχρίστου, που δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του έργου P.A.I.R. και διερευνά την εμπειρία της μερικής ακοής.

Κινούμενη εικόνα, φωτογραφία, animation, κολάζ, πειραματικό ήχο και απτικές τεχνολογίες συνθέτουν εδώ μια οικεία συνάντηση με μια αντίληψη που διαρκώς μετατοπίζεται. Αντί να επιχειρεί να την εξηγήσει από μια εξωτερική οπτική, φέρνει σε διάλογο τον ήχο, την εικόνα, την υφή και τη δόνηση, προσκαλώντας το κοινό σε μια αποσπασματική, βαθιά προσωπική και σωματική εμπειρία της μερικής ακοής.

Το έργο αναπτύχθηκε μέσα από μια διαδικασία foraging. Mια πρακτική συλλογής, αναζήτησης και σύνθεσης. Αποσπάσματα κινούμενης εικόνας, υφές, οπτικοί ρυθμοί, παραμορφωμένοι ήχοι και στιγμές «λανθασμένης» ακρόασης συνυπάρχουν σε μια σύνθεση που αποφεύγει μια γραμμική αφήγηση. Αντί να αφηγείται μια ιστορία με συμβατικό τρόπο, το Missing Frequencies ξεδιπλώνεται μέσα από αποσπασματικές πληροφορίες, διακοπές, σωματικές αισθήσεις και διαφορετικούς τρόπους αντίληψης.

Η εξέλιξη της βιντεοεγκατάστασης διαμορφώθηκε μέσα από ζυμώσεις με τη Συμβουλευτική Ομάδα Εργασίας, που έφερε κοντά την καλλιτέχνιδα, άτομα με αναπηρία, ειδικούς προσβασιμότητας και επαγγελματίες του χώρου της δημιουργίας. Τα σχόλιά τους συνόδευσαν το έργο καθ’ όλη τη διάρκεια της δημιουργίας του, διαμορφώνοντας τόσο την καλλιτεχνική διαδικασία όσο και τους όρους της εμπειρίας του κοινού.

Ένα ερώτημα επανερχόταν συνεχώς στη διαδικασία, απλό αλλά ουσιαστικό: πόσα πρέπει κανείς να ξέρει ήδη για την προσβασιμότητα, για να του επιτραπεί να πάρει μέρος σε αυτήν;

Στο Missing Frequencies, η προσβασιμότητα δεν προστέθηκε εκ των υστέρων, αλλά σχεδιάστηκε από τα πρώτα στάδια, μαζί με την ίδια την καλλιτεχνική γλώσσα του έργου.

Η ακουστική περιγραφή, ακούγεται σε συνεχή ροή από ακουστικά τοποθετημένα κοντά στους χώρους καθισμάτων, προσφέροντας ένα ερμηνευτικό στρώμα που μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο του ή σε συνδυασμό με τις εικόνες, τους υπότιτλους, τον ήχο και τη δόνηση. Ελληνικοί και αγγλικοί υπότιτλοι και πινακίδες, με μεγάλα, έντονα και απλά γράμματα, εξασφαλίζουν οπτική πρόσβαση στη γλώσσα και την πληροφορία. Δύο απτικά μαξιλάρια μεταφράζουν τον ρυθμό, τα μπάσα και την ένταση σε δόνηση, επιτρέποντας στον επισκέπτη να νιώσει τον ήχο μέσα από τα χέρια, το στήθος ή την κοιλιά του. Διερμηνείς Κυπριακής Νοηματικής Γλώσσας πλαισίωσαν την παρουσίαση της καλλιτέχνιδας κατά τα εγκαίνια.

Η βιντεοεγκατάσταση συνδυάζει:

• συνεχή ακουστική περιγραφή
• δίγλωσσους (ελληνικούς/αγγλικούς) υπότιτλους και πινακίδες
• απτική απόδοση ρυθμού, μπάσων και έντασης
• διερμηνεία στην Κυπριακή Νοηματική Γλώσσα κατά τα εγκαίνια
• ευέλικτη, μελετημένη διάταξη καθισμάτων σε διαφορετικές αποστάσεις από την οθόνη

Η προσβασιμότητα εδώ γίνεται μια μορφή μετάφρασης, αλλά και μια μορφή εφεύρεσης. Τα απτικά μαξιλάρια, ειδικότερα, δίνουν στον επισκέπτη έναν τρόπο να συναντήσει τις προθέσεις της καλλιτέχνιδας μέσα από το σώμα, όχι μόνο μέσα από την ακοή.

Δεν υπάρχει προκαθορισμένη διαδρομή μέσα στην εγκατάσταση. Ο επισκέπτης μπορεί να καθίσει κοντά στην οθόνη ή πιο μακριά. Μπορεί να ακούει την ακουστική περιγραφή ενώ παρακολουθεί το έργο, να εστιάσει στους υπότιτλους, να κρατήσει ένα απτικό μαξιλάρι ή να μετακινείται ανάμεσα σε διαφορετικά αισθητηριακά στρώματα. Μπορεί να βιώσει την εγκατάσταση μόνος ή με άλλους, να φύγει, να κάνει διάλειμμα και να επιστρέψει.

Κάποιοι επισκέπτες πειραματίστηκαν με αυτές τις δυνατότητες με τρόπους που η δημιουργική ομάδα δεν είχε προβλέψει. Έκλειναν τα μάτια τους κρατώντας τα μαξιλάρια που δονούνταν. Άκουγαν την ακουστική περιγραφή χωρίς να κοιτούν την οθόνη. Μετατόπιζαν σκόπιμα την προσοχή τους ανάμεσα σε ήχο, εικόνα, κείμενο και δόνηση.

Το έργο συνέχισε να εξελίσσεται καθ’ όλη τη διάρκεια της ανάπτυξής του, μέχρι και την τελική του παρουσίαση. Η διάταξη των καθισμάτων, οι πινακίδες, η αντίθεση χρωμάτων, η τοποθέτηση του εξοπλισμού, και η κίνηση των επισκεπτών επανεξετάστηκαν και προσαρμόστηκαν καθώς το έργο έπαιρνε τη μορφή του μέσα στον εκθεσιακό χώρο. Οι αποφάσεις για την τέχνη και την προσβασιμότητα τροφοδότησαν η μία την άλλη, μέσα από δοκιμή, ανατροφοδότηση και αναθεώρηση.

Αυτή η διαδικασία έδειξε πως η πρόσβαση δεν επιτυγχάνεται μονομιάς. Μεγαλώνει ανάλογα με το πλήθος των δυνατοτήτων που προσφέρει ένα έργο τέχνης, ώστε ο καθένας να μπορεί να μπει, να κινηθεί, να το βιώσει με τον δικό του τρόπο.

Παράλληλα, το έργο άνοιξε νέα ερωτήματα για το μέλλον. Πώς θα μπορούσαν οι απτικές τεχνολογίες να αποδώσουν πιο λεπτομερείς ποιότητες του ήχου, όπως η υφή, η συχνότητα ή η κίνηση; Πώς μπορούν η ακουστική περιγραφή, οι υπότιτλοι και τα απτικά στοιχεία να ενσωματωθούν ακόμα πιο βαθιά μέσα στο ίδιο το έργο τέχνης;

Αυτά τα ερωτήματα παραμένουν μέρος της συνεχιζόμενης πορείας του έργου.

Φέρνοντας τον ήχο, την εικόνα, το κείμενο και τη δόνηση σε συνεχή διάλογο, το Missing Frequencies ανοίγει έναν χώρο όπου η αντίληψη δεν είναι σταθερή, αλλά διαρκώς μετατοπίζεται.

Κι ίσως αυτό να είναι ένα ερώτημα που ξεπερνά και το ίδιο το έργο:

Τι άλλο γίνεται δυνατό όταν σταματήσουμε να θεωρούμε ότι ο ήχος ανήκει μόνο στα αυτιά;